Türkiye’nin ilk gama ışınımı deneyi TARLA’da başarıyla tamamlandı. Cam ve pleksiglas örnekleri üzerindeki etkiler incelendi.
Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, Türk bilim insanları, üniversite bünyesindeki TARLA (Tesis Hızlandırıcı Uygulama ve Araştırma Merkezi) tesislerinde ilk gama ışınımı deneyini başarıyla gerçekleştirdi. Mayıs ayında yapılan deneyde, hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınları cam ve pleksiglas örneklerine uygulandı. Deney sonucunda camın renginde değişimler gözlemlenirken, pleksiglas örneklerinde yapısal bozulmalar ve kırılmalar meydana geldiği tespit edildi. Bu sonuçlar, Türkiye’nin kendi hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon etkilerini inceleyebilme kapasitesine ulaştığını gösteriyor.
Ankara Üniversitesi Gölbaşı yerleşkesinde bulunan TARLA’da gerçekleştirilen bu çalışma, malzeme bilimi, uydu teknolojileri, savunma sanayii, tıbbi araştırmalar ve ürün geliştirme gibi birçok alana katkı sağlaması öngörülüyor. TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, bu deneylerin Türkiye’nin bilimsel camiada önemli bir eşiği aştığını vurguladı. Karslı, camda renk değişimi ve pleksiglasta yapısal değişimler gibi gözlemlenen sonuçların, deneyin başarısını teyit ettiğini ifade etti.
Karslı, TARLA’da yürütülen araştırmaların, uzaydaki uyduların radyasyondan etkilenen kamera lensleri ve sensörlerindeki bozulmaları incelemeye ve gidermeye yönelik çalışmalar yapılmasına olanak tanıdığını belirtti. Bu çalışmaların, radyasyondan etkilenen uydu camlarının ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine katkı sağlayabileceği öngörülüyor. Ayrıca, savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ve otomobil ile cep telefonları gibi günlük ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılığının test edilmesi için de bu altyapıdan faydalanılacak. Karslı, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplar üzerine ön araştırmaların da TARLA’da yapılabileceğini kaydetti.
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, yaptıkları deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu belirterek, Türkiye’de ilk defa süperiletken modüller kullanarak elektron hızlandırdıklarını açıkladı. Demir, laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını ve hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun vadede karşılaşabileceği etkilerin kısa sürede incelenebileceğini söyledi. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz” ifadesini kullandı.
AÜ Bilgisayar Mühendisliği doktora öğrencisi ve TARLA demet teşhis birimi görevlisi Arif Öztürk, elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını belirtti. Öztürk, ABD’deki Stanford Üniversitesi ve Japonya’daki Tsukuba gibi merkezleri örnek göstererek, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de önemli katkılar sağladığını vurguladı. Öztürk, TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından büyük önem taşıdığını ve ülkeye bir bilgi kütüphanesi kazandırdıklarını sözlerine ekledi.
